Ajrashganda bolani otasiga beradimi yoki onasigami? Sud nimaga qaraydi?

Ajrim jarayonidagi eng ogʻriqli va hissiyotlarga toʻla masala — bu farzandning taqdiridir. Koʻpincha ota “Mening pulim koʻp, uyim bor, sud bolani menga beradi” deb oʻylasa, ona “Bolani hech qachon onasidan ajratmaydi” deb ishonadi.

Xoʻsh, Oʻzbekiston qonunchiligi va sud amaliyoti bu masalani qanday hal qiladi? Oila kodeksiga asosan, sud bolaning yashash joyini belgilashda taroziga nimalarni qoʻyishini koʻrib chiqamiz:

1. “Ona avtomatik tarzda yutadi” degan qoida bormi?

Yoʻq, qonunda unday qoida yoʻq. Oila kodeksining 73-moddasida aniq qilib: “Ota-ona oʻz bolalariga nisbatan teng huquq va majburiyatlarga ega” deb yozilgan.

Lekin, sud amaliyotida, ayniqsa bola juda yosh boʻlsa (goʻdak, bogʻcha yoshida), onaning mehri va doimiy parvarishiga muhtojligi hisobga olinib, bola koʻpincha onada qoldiriladi. Biroq bu mutlaq qoida emas!

2. Sud tarozisining asosiy toshlari (Nimalarga qaraladi?)

Sud faqat bitta narsani maqsad qiladi: Bolaga qayerda yaxshi boʻladi? Buni aniqlash uchun Oliy Sud Plenumi qarorlariga asosan quyidagi 5 ta asosiy omil oʻrganiladi:

• Ota-onaning axloqiy qiyofasi (Eng muhimi): Agar onaning uy-joyi boʻlmasa ham, uning xulq-atvori yaxshi boʻlsa, sud bolani unga beradi. Ammo, ona (yoki ota) ichkilikka berilgan, yengiltak hayot kechiradigan, ruhiy kasal yoki bolaga shafqatsiz munosabatda boʻlsa, sud bolani ikkinchi tarafga berishi aniq.

• Yashash sharoitlari: Bola yashaydigan uyning sharoiti qanday? Issiqmi, toza-ozodami, bolaning oʻynashi va dars qilishi uchun joy bormi? Buni oʻrganish uchun sudga maxsus Vasiylik va homiylik organi jalb qilinadi. Ular ikkala uyga ham borib koʻradi va sudga xulosa taqdim etadi.

• Bola kimga koʻproq bogʻlanib qolgan: Bola ota-onadan qaysi birini koʻproq yaxshi koʻradi, kim unga koʻproq e'tibor va vaqt ajratadi? (Buni psixologlar yordamida aniqlash mumkin).

• Moddiy ahvol: Otaning daromadi katta boʻlishi — bolani tortib olishga asos boʻlolmaydi. Chunki, agar bola onada qolsa, ota qonunan unga aliment (moddiy ta'minot) berishga baribir majbur. Ya'ni, “Men boyman” degan gap sudda unchalik katta rol oʻynamaydi.

• Ish grafigi: Ota-onaning qaysi biri doim ishda yoki safarlarda boʻladi, bolaga qaraydigan vaqti bormi? Shunga ham e'tibor qaratiladi.

3. Bolaning oʻz fikri qachon soʻraladi?

Bu juda kuchli va hal qiluvchi qoida. Oila kodeksining 56-moddasiga binoan, agar bola 10 yoshga toʻlgan boʻlsa, sud majlisida albatta uning oʻzidan qaysi ota-onasi bilan yashashni xohlashi soʻraladi. Va koʻp hollarda sud oʻz hukmini aynan bolaning xohishiga qarab chiqaradi (agar bu bolaning manfaatlariga zid kelmasa).

4. Sud qanday gʻayrioddiy qarorlar chiqarishi mumkin?

• Agar ota va onaning ikkalasi ham bolani tarbiyalash uchun yaroqsiz boʻlsa, sud bolani ularning ikkalasidan ham olib, qarindoshlariga yoki davlat qaramogʻiga (Mehribonlik uyiga) topshirishi mumkin.

• Agar oilada bir nechta farzand boʻlsa, sud bolalarni ajratib (masalan, oʻgʻilni otaga, qizni onaga) berishi ham mumkin. Ammo bu juda kam uchraydi, chunki sud imkon qadar aka-ukalarni, opa-singillarni bir-biridan ajratmaslikka harakat qiladi.

Xulosa: Ajrim jarayonida bolani qurol qilib ishlatmang. Sud kimning puli koʻpligiga emas, kimning mehri va axloqi bolaga toʻgʻri tarbiya berishiga koʻproq qaraydi. Eng yaxshisi — bu masalani sudga olib bormasdan, bolaning kelajagi uchun ota-ona oʻzaro kelishib hal qilganidir.