Ota ishlamasa yoki oyligini yashirsa, aliment qanday undiriladi?

Oilaviy ajrimlardan soʻng ayollarni eng koʻp qiynaydigan muammolardan biri bu — ota farzandlari uchun pul toʻlamaslik maqsadida turli bahonalar oʻylab topishidir. “Men hozir ishsizman”, “Oyligim 1 million soʻm xolos” degan gaplarni koʻp eshitamiz.

Lekin qonun bolaning och qolishiga yoki qiynalishiga qarab turmaydi. Keling, bunday vaziyatlarda qonun sizni qanday himoya qilishini va alimentni qanday qilib undirib olish sirlarini oddiy tilda tushuntirib beraman.

1. “Men hecham qayerda ishlamayman” desa, nima boʻladi?

Koʻpchilik erkaklar “rasmiy ish joyim yoʻq, shuning uchun mendan hech qancha aliment ololmaysan” deb oʻylashadi. Bu eng katta xato!

Oila kodeksiga koʻra, agar aliment toʻlashi kerak boʻlgan shaxs rasman hech qayerda ishlamasa yoki daromadini tasdiqlovchi hujjati boʻlmasa, unga aliment Oʻzbekiston Respublikasidagi oʻrtacha oylik ish haqi miqdoridan hisoblab yoziladi.

• Buning siri shundaki: Hozirgi kunda Davlat statistika qoʻmitasi boʻyicha oʻrtacha oylik ish haqi ancha baland (masalan, 4-5 million soʻm atrofida). Demak, u ishlamasa, mana shu katta summaning 25% (bir bola uchun) yoki 33% (ikki bola uchun) miqdorida qarz boʻyiniga ilinaveradi. Ya'ni, ishsiz boʻlish uning oʻziga qimmatga tushadi!

2. Oyligini yashirsa yoki “konvertda” olsa-chi?

Yana bir muammo: Ota zoʻr mashinada yuradi, yaxshi topadi, lekin qogʻozda oyligini “1 million soʻm” qilib koʻrsatib qoʻygan yoki norasmiy (shartnomasiz) ishlaydi. Natijada bolaga arzimagan tiyin tushadi.

Bunday vaziyatda siz sudga murojaat qilib, alimentni foizda emas, balki qat'iy summada (ya'ni har oy aniq bir miqdorda, masalan 1,5 million yoki 2 million soʻm qilib) belgilab berishni soʻrashingiz mumkin.

• Buning uchun sudga uning aslida yaxshi yashashini, qimmat xarajatlar qilishini isbotlovchi dalillar (rasmlar, mashinasi borligi, chet elga dam olishga borgani) taqdim etsangiz boʻldi. Sud bolaning odatiy yashash tarzini saqlab qolish uchun oylikka qaramasdan aniq summa kesib beradi.

3. Puli umuman yoʻq boʻlsa, qarz qanday undiriladi?

Agar ota haqiqatan ham ishlamasa va puli yoʻq boʻlsa, u qutulib qolmaydi. MIB (Majburiy ijro byurosi) xodimlari uning mol-mulkiga qaratilgan choralar koʻradi:

• Uning nomidagi mashina, uy-joy, yer yoki qimmatbaho buyumlari xatlab qoʻyiladi (zapretga tushadi).

• Qarz oshib ketaversa, shu mol-mulklar auksion orqali sotilib, puli bolaning alimenti uchun sizga oʻtkazib beriladi.

4. Qochib yursa yoki toʻlashdan boʻyin tovlasa jazo bormi?

Albatta! Davlat alimentdan qochganlarni qattiq jazolaydi.

• Birinchi qadam (Cheklovlar): Qarzni vaqtida toʻlamagan taqdirda MIB uning respublikadan chetga chiqishiga “zapret” qoʻyadi. Haydovchilik guvohnomasidan (prava) foydalanish huquqi ham cheklanishi mumkin.

• Ikkinchi qadam (Qamoq): Agar u ikki oydan ortiq vaqt davomida aliment toʻlashdan boʻyin tovlasa, unga 15 sutkagacha ma'muriy qamoq jazosi beriladi.

• Uchinchi qadam (Jinoiy ish): Agar ma'muriy qamoqdan keyin ham aqli kirmasa va qarzni toʻlamasa, endi unga nisbatan Jinoyat kodeksining 122-moddasi bilan jinoyat ishi qoʻzgʻatilib, 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish (qamash) jazosi tayinlanishi mumkin.

5. Ota topilmayotgan boʻlsa, pulni kim toʻlaydi?

Agar aliment toʻlovchi chet elga qochib ketgan boʻlsa yoki qidiruvda boʻlib, undan pul undirishning imkoni boʻlmasa, davlat sizni yolgʻiz tashlab qoʻymaydi.

Bunday holatlarda maxsus “Aliment toʻlovlari jamgʻarmasi” ishga tushadi. MIB orqali yigʻilgan hujjatlar asosida, davlat ota toʻlashi kerak boʻlgan qarz pulini jamgʻarmadan sizga (bolaga) toʻlab beradi. Keyinchalik davlat oʻsha qochib yurgan otani topganda, toʻlab berilgan pulni oʻzidan qattiq tartibda, jarimalari bilan undirib oladi.

Yodingizda tuting: Aliment — sobiq xotinga qilingan ehson emas, u qonunan bolaning haqqidir. Agar qarzdor daromadini yashirayotganini yoki MIB xodimlari yetarlicha ishlamayotganini sezsangiz, hech tortinmay Prokuraturaga ariza bilan murojaat qilish huquqiga egasiz! Barcha qonunlar onalar va bolalar himoyasi uchun ishlaydi.