Qaynona kelinni uydan haydab chiqarsa, qonun kelinni qanday himoya qiladi?

Oila ichidagi kelishmovchiliklar, ayniqsa qaynona va kelin oʻrtasidagi mojarolar oqibatida kelinning yosh bolalari bilan koʻchada qolishi afsuski tez-tez uchrab turadi. Koʻp hollarda qaynona “Uy mening nomimda, xohlagan vaqtimda haydab chiqaraman” deb oʻylaydi. Lekin Oʻzbekiston qonunchiligi (xususan, Uy-joy kodeksi va Xotin-qizlarni himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunlar) kelinning yonini oladi.

Qaynona uydan haydagan taqdirda, kelin oʻz huquqlarini quyidagi 3 ta asosiy yoʻl bilan himoya qilishi mumkin:

1. Yashash huquqini talab qilish (Uy-joy kodeksi 32-moddasi)

Agar qaynona yoxud qaynota nomidagi uyga kelin kelin boʻlib tushgan va doimiy roʻyxatga (propiskaga) oʻtkazilgan boʻlsa, u qonun oldida “uy egasining oila a'zosi” hisoblanadi.

Uy-joy kodeksining 32-moddasiga koʻra, oila a'zolari uy-joydan teng foydalanish huquqiga ega. Ya'ni, qaynona oʻz uyida qanday yashash huquqiga ega boʻlsa, propiskasi bor kelin ham xuddi shunday yashash huquqiga ega. Uni uydan faqat sudning qarori bilangina chiqarish mumkin, oʻzboshimchalik bilan koʻchaga otishga hech kimning haqqi yoʻq.

2. Sud orqali majburiy koʻchib kirish

Agar qaynona baribir narsalaringizni eshikka olib chiqib qoʻygan boʻlsa va sizning borishga boshqa joyingiz boʻlmasa, quyidagi amaliy qadamlarni bajaring:

• Oʻzingiz yashab turgan tumandagi Fuqarolik ishlari boʻyicha sudga “Turar joyga kiritish va foydalanish huquqini belgilash toʻgʻrisida” da'vo arizasi kiritasiz.

• Sud sizning arizangizni koʻrib chiqib, sizni va bolalaringizni oʻsha uyga majburiy tartibda kiritish boʻyicha qaror chiqaradi.

• Bu qarorni MIB (Majburiy ijro byurosi) xodimlariga berasiz. MIB xodimlari qaynonangizning qarshiligiga qaramay, sizni uyga olib kirib, yashashingiz uchun xona ajratib berishadi.

3. “Himoya orderi” olish (Zoʻravonlikka qarshi)

Uyga kiritib qoʻyilgandan keyin qaynona “Seni baribir bu uyda yashatmayman” deb kamsitishni, soʻkishni yoki psixologik bosim oʻtkazishni boshlashi mumkin.

Bunday vaqtda siz hududingizdagi profilaktika inspektoriga (uchastkovoyga) yoki 102 raqamiga qoʻngʻiroq qilib, qaynonangiz ustidan shikoyat qilishingiz va “Himoya orderi” soʻrashingiz qonuniy haqqingizdir.

• Himoya orderi berilgandan soʻng, qaynonangizga siz bilan janjallashish, sizni haqorat qilish yoki ruxsatingizsiz xonangizga kirish taqiqlanadi.

• Agar qaynona himoya orderi shartlarini buzsa, unga nisbatan jarima yoki 15 sutkagacha ma'muriy qamoq jazosi qoʻllanilishi mumkin.

Muhim eslatma: Kelin uyning yarmini talab qila oladimi?

Shu oʻrinda bir narsani toʻgʻri tushunish kerak: Yashash huquqi va Mulk huquqi boshqa-boshqa narsalar.

Agar hovli qaynona-qaynotaning nomida boʻlsa, siz ajrashganda uyning yarmini (mulk sifatida) boʻlib ololmaysiz va uni sota olmaysiz. Sizda faqatgina oʻsha uyning bir burchagida (boshqa boshpanangiz boʻlmaguncha) yashab turish huquqigina saqlanib qoladi.

Hayotiy maslahat: Qonun sizni uyga kiritib qoʻyadi va himoya qiladi. Lekin sizni yomon koʻrib qolgan odamlar bilan bitta hovlida yashash har kungi asabuzarlik degani. Shuning uchun, sud orqali uyga kirgach, imkon qadar eringizdan bolalar va siz uchun ijara puli undirish yoki tinchroq boshqa uy-joy bilan ta'minlashini sud orqali talab qilish (agar eringizning bunga qurbi yetsa) ma'qulroq yoʻl hisoblanadi. Ruhiy xotirjamlik — eng muhimi!