Oʻzbekistonda Kriptologiya, axborot xavfsizligi va innovatsion texnologiyalar instituti tashkil etildi

Oʻzbekistonda kriptologiya, axborot xavfsizligi, kiberxavfsizlik va zamonaviy raqamli texnologiyalar boʻyicha yangi ixtisoslashgan institut tashkil etildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 20-avgustdagi PQ-300-son qarori bilan Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti huzuridagi Radioelektron tizimlar va axborot texnologiyalari markazi negizida Oʻzbekiston Respublikasi Kriptologiya, axborot xavfsizligi va innovatsion texnologiyalar instituti tashkil etildi.

Qaror qanday huquqiy asosga tayanadi?

Qaror uchta asosiy hujjatga tayanib qabul qilingan: Oʻzbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik toʻgʻrisida”gi Qonuniga, Prezidentning 2024-yil 15-avgustdagi “Oʻzbekiston Respublikasida kriptologiya sohasida ta’lim va ilm-fanni rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PQ-293-son qaroriga va “Raqamli Oʻzbekiston, 2030” strategiyasida belgilangan vazifalarga. Qarorda ta’kidlanishicha, davlat va jamiyat xavfsizligiga, mudofaa qobiliyati hamda iqtisodiy rivojlanishga yangi tahdidlar yuzaga kelayotgani, shuningdek davlat tashkilotlarida raqamli texnologiyalarning jadal joriy etilishi axborotni himoya qilish va kiberxavfsizlik sohasidagi normativ-huquqiy bazani, kadrlar tayyorlash tizimini va milliy texnik vositalarni yaratishni takomillashtirishni taqozo etadi.

Institut kimning huquqiy vorisi hisoblanadi?

Yangi institut Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti huzuridagi Radioelektron tizimlar va axborot texnologiyalari markazining barcha vazifalari, huquq va majburiyatlari boʻyicha toʻliq huquqiy vorisi hisoblanadi.

Institut nima maqsadda tashkil etildi?

Yangi institut quyidagi yoʻnalishlarda faoliyat yuritish uchun tashkil etilgan:

• malakali kadrlar tayyorlash;

• mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish;

• ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish;

• milliy texnik vositalar yaratish;

• sun’iy intellekt va boshqa innovatsion IT-texnologiyalarni rivojlantirish.

Institutning asosiy vazifalari nimalardan iborat?

Institut zimmasiga bir qator muhim vazifalar yuklatilgan. Ular orasida quyidagi sohalarda kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish bor:

• kriptologiya;

• axborot xavfsizligi;

• kiberxavfsizlik;

• axborotni himoya qilish;

• sun’iy intellekt;

• katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash;

• raqamli kriminalistika;

• raqamli texnologiyalar.

Shuningdek, institut mazkur yoʻnalishlarda ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini tanlov asosida tashkil etadi.

Davlat buyurtmalari boʻyicha loyihalarda ham ishtirok etadi

Institut davlat buyurtmalari doirasida kriptologiya, axborot xavfsizligi, kiberxavfsizlik, sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar yoʻnalishlarida fundamental, amaliy va innovatsion loyihalarni shakllantirish va amalga oshirishda ishtirok etadi. Bu esa institut faoliyati faqat ta’lim bilan cheklanmasligini, balki davlat miqyosidagi ilmiy va texnologik loyihalarga ham bevosita bogʻlanishini anglatadi.

Kriptografik va texnik himoya vositalarini ishlab chiqarish ham yoʻlga qoʻyiladi

Institut kiberxavfsizlik sohasidagi vakolatli organ bilan kelishgan holda foydalanilishi cheklangan axborotni kriptografik va texnik himoya qilish vositalarini ishlab chiqishi, ishlab chiqarishi, realizatsiya qilishi, sertifikatlashi, texnik holatini baholashi va ta’mirlashi mumkin. Bu institutga ilmiy-tadqiqot markazidan tashqari amaliy ishlab chiqarish va sertifikatlash funksiyalarini ham beradi.

Davlat organlarining axborot tizimlari ekspertizadan oʻtkaziladi

Institutga kiberxavfsizlik sohasidagi vakolatli organ bilan kelishilgan holda davlat organlari va tashkilotlarining axborot resurslari, axborot tizimlari, shuningdek muhim axborot infratuzilmasi obyektlari tarkibiga kiruvchi axborot tizimlarini kiberxavfsizlik talablariga muvofiqligi yuzasidan ekspertizadan oʻtkazish vazifasi ham yuklatilgan.

Kiberxavfsizlik darajasi ham baholanadi

Institut axborot tizimlari va resurslarining himoyalanganlik holatini oʻrganadi, kiberxavfsizlikning ta’minlanganlik darajasini baholaydi hamda aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha tashkiliy-texnik chora-tadbirlarni amalga oshiradi. Shuningdek, foydalanilishi cheklangan axborot qayta ishlanadigan axborotlashtirish obyektlari va muhim axborot infratuzilmasi obyektlari axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlik talablariga muvofiqligi boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazilishi ham nazarda tutilgan.

Normativ-huquqiy hujjatlar va standartlarni ishlab chiqishda qatnashadi

Institut yana kriptologiya, axborot xavfsizligi, kiberxavfsizlik, sun’iy intellekt, katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash, raqamli kriminalistika va raqamli texnologiyalar boʻyicha normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini, milliy standartlarni va reglamentlarni ishlab chiqish va takomillashtirishda ishtirok etadi.

Institutga qanday vakolatlar berildi?

Qarorga koʻra, institut oʻz vazifalarini bajarish uchun respublika ilmiy-tadqiqot, oʻquv-ta’lim va ilmiy-ishlab chiqarish muassasalarining yetakchi mutaxassislarini, shuningdek tegishli mutaxassislikka ega boʻlgan shaxslarni, jumladan chet el fuqarolarini ham jalb qilishi mumkin.

Bundan tashqari, institut quyidagilarga haqli:

• yuridik shaxs maqomiga ega oʻquv-ilmiy va ilmiy-ishlab chiqarish markazlari hamda laboratoriyalar tashkil etishi;

• boshqa xoʻjalik jamiyatlarining ustav kapitalida ishtirok etishi;

• oliy ta’limdan keyingi ta’limni tashkil etishi;

• shartnoma asosida malaka oshirish, sertifikatlash va boshqa xizmatlarni koʻrsatishi mumkin.

Texnik vositalarga 25 foizgacha ustama qoʻllanishi mumkin

Qarorda institut moddiy-texnik bazasini mustahkamlashga oid alohida mexanizm ham belgilangan. Institut tomonidan ishlab chiqariladigan texnik vositalar va koʻrsatiladigan xizmatlar davlat organlari va tashkilotlari tomonidan xarid qilinganda, ularning tannarxiga 25 foizgacha ustama qoʻllashga ruxsat beriladi.

Doktorlik dissertatsiyalariga taqriz berish amaliyoti joriy etiladi

Fanlar akademiyasiga axborotni kriptografik himoya qilish, axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlik sohalarida bajarilgan doktorlik dissertatsiyalarini taqriz uchun institutga taqdim etish amaliyotini yoʻlga qoʻyish topshirilgan. Bu institutning ilmiy ekspertiza sohasidagi oʻrnini ham kuchaytirishi mumkin.

Institut yetakchi davlat oliy ta’lim muassasasi hisoblanadi

Qarorda institut kriptologiya, axborotni himoya qilish, axborot xavfsizligi va kiberxavfsizlik sohalarida respublikadagi yetakchi davlat oliy ta’lim muassasasi sifatida boshqa oliy ta’lim tashkilotlari faoliyatini muvofiqlashtirishi belgilangan. Institut huzurida soha olimlari, davlat organlari va boshqa tashkilotlarning yuqori malakali mutaxassislaridan iborat ilmiy-texnik kengash ham tashkil etiladi.

Institut xodimlariga 20 yil muddatga ipoteka krediti beriladi

Qarorning e’tiborga molik jihatlaridan yana biri: institut xodimlari, shuningdek jalb qilinadigan professor-oʻqituvchilar va mutaxassislar uchun Toshkent viloyati hududidan, birlamchi bozordan uy-joy sotib olishga ipoteka krediti ajratiladi. Bunda:

• uy-joy qiymatining kamida 15 foizi dastlabki badal sifatida toʻlanadi;

• kredit tijorat banklarining oʻz mablagʻlari hisobidan 20 yil muddatga beriladi;

• foiz stavkasi qonunchilik hujjatlarida belgilangan stavkada hisoblanadi;

• dastlabki badal va kredit bilan bogʻliq barcha xarajatlar qarz oluvchining oʻz mablagʻlari hisobidan qoplanadi.

Shu bilan birga, harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan mezonlarga mos keladigan ayrim institut xodimlariga xizmat uy-joyi bilan ta’minlanish huquqi ham saqlanib qoladi.

Institutning alohida rivojlantirish jamgʻarmasi tashkil etiladi

Institutning byudjetdan tashqari rivojlantirish jamgʻarmasi tashkil etiladi. Jamgʻarma mablagʻlari quyidagi manbalardan shakllantiriladi:

• sertifikatlash xizmatlaridan tushadigan daromadlar;

• shartnoma asosidagi pullik xizmatlar;

• texnik vositalarni sotishdan tushadigan mablagʻlar;

• homiylik xayriyalari;

• qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar.

Mazkur mablagʻlar quyidagi maqsadlarga yoʻnaltiriladi: institutning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, kutubxona fondini rivojlantirish, oʻquv, ilmiy, tashkiliy va ishlab chiqarish xarajatlarini qoplash, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik loyihalarini doimiy moliyalashtirish hamda xodimlarni moddiy va boshqacha tarzda ragʻbatlantirish.

Qaror ijrosi qanday ta’minlanadi?

Adliya vazirligiga bir oy muddatda qonun hujjatlariga mazkur qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritish topshirilgan. Qarorning ijrosini nazorat qilish esa Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.N. Aripov zimmasiga yuklangan.

Yangi institutning ahamiyati nimada?

Yangi institutning tashkil etilishi Oʻzbekistonda kiberxavfsizlik va kriptologiya sohasida ta’lim, ilm-fan, ekspertiza, sertifikatlash va texnologik ishlab chiqarishni yagona tizimga birlashtirishga qaratilgan. Institut bir vaqtning oʻzida:

• kadrlar tayyorlaydi;

• ilmiy tadqiqot olib boradi;

• ekspertiza oʻtkazadi;

• kiberxavfsizlik holatini baholaydi;

• sertifikatlash bilan shugʻullanadi;

• texnik himoya vositalarini ishlab chiqadi;

• normativ-huquqiy hujjatlar va standartlarni tayyorlashda qatnashadi.

Shu jihatdan, yangi tuzilma Oʻzbekistonda kriptologiya va kiberxavfsizlik boʻyicha markazlashgan ilmiy-amaliy institut sifatida faoliyat yuritishi nazarda tutilgan.

Asos: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 20-avgustdagi PQ-300-son qarori, “Oʻzbekiston Respublikasi Kriptologiya, axborot xavfsizligi va innovatsion texnologiyalar instituti faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”.