Qarigan ota-onaga katta boʻlgan farzandidan aliment undirib berish tartibi qanday?

Xalqimizda “Ota-onani rozi qilish — eng ulugʻ burch” degan chiroyli qadriyat bor. Biroq, ba'zan hayotda oʻzi yemay-ichmay katta qilgan farzandi voyaga yetgach, keksayib qolgan ota-onasidan xabar olmay qoʻyadigan holatlar ham afsuski uchrab turadi.

Koʻpchilik “aliment faqat yosh bolalarga toʻlanadi” deb oʻylaydi. Lekin unday emas! Agar farzand insofsizlik qilsa, qonun ota-onani uning qaramogʻiga tashlab qoʻymaydi. Keling, bu tizim qanday ishlashini tushunarli tilda koʻrib chiqamiz.

1. Qonunda nima deyilgan?

Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksining 109-moddasida shunday qoida bor:

Voyaga yetgan, mehnatga layoqatli bolalar mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj oʻz ota-onasiga ta'minot berishga va ular toʻgʻrisida gʻamxoʻrlik qilishga majburdirlar.

Ya'ni, qonun boʻyicha farzand oʻz xohishi bilan yordam bermasa, ota-ona uni sud orqali majburlashi toʻliq qonuniydir.

2. Ota-ona qachon aliment talab qila oladi? (Asosiy shartlar)

Buning uchun sudga shunchaki ariza berish yetarli emas, quyidagi uchta shart tasdiqlanishi kerak:

• Ota yoki ona mehnatga layoqatsiz boʻlishi kerak: Ya'ni, ular pensiya yoshiga yetgan (erkaklar 60 yosh, ayollar 55 yosh) yoki I-II guruh nogironi boʻlishi shart. Sogʻlom va ishlab pul topa oladigan ota-ona farzandidan aliment talab qila olmaydi.

• Yordamga muhtoj boʻlishi kerak: Ota-onaning oladigan pensiyasi dori-darmoni, oziq-ovqati va kommunal toʻlovlariga yetmayotgan boʻlishi kerak.

• Farzandning oʻzi mehnatga layoqatli boʻlishi kerak: Ya'ni, bola 18 yoshdan oshgan, qoʻl-oyogʻi butun, ishlashga qodir boʻlishi zarur (agar farzandning oʻzi nogiron boʻlsa, undan aliment olinmaydi).

3. Puli qanday hisoblanadi? (Foizdami yoki aniq summada?)

Yosh bolalardan farqli oʻlaroq, ota-ona uchun aliment farzand oyligining ma'lum bir foizida (masalan, 25%) undirilmaydi.

Oila kodeksining 110-moddasiga asosan, sud ota-onaning moddiy ehtiyojlarini (dorilar, oziq-ovqat, sharoit) hamda farzandning oyligi va oilaviy ahvolini taroziga qoʻyib, har oy toʻlanadigan qat'iy summa (masalan, har oy 1 million yoki 2 million soʻm) belgilab beradi.

4. Barcha farzandlardan birdek olinadimi?

Faraz qilaylik, oilada 3 ta oʻgʻil va 1 ta qiz bor. Ota-ona faqatgina boyroq yoki yordam bermayotgan bitta oʻgʻlini sudga berib, “Menga shundan aliment olib beringlar” deya oladimi?

Sud arizani oladi, lekin adolat yuzasidan barcha farzandlarni jalb qiladi. Ular orasida qarzni teng (yoki ularning daromadiga qarab) taqsimlaydi. Bolalarning faqat bittasiga butun yukni tashlab qoʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi.

5. Farzand qaysi holatda aliment toʻlashdan qutulib qolishi mumkin?

Bu juda muhim jihat! Agar ota-ona yoshligida farzandining oldidagi majburiyatlarini bajarmagan boʻlsa, sud ota-onaning arizasini rad etishi mumkin. Masalan:

• Ota yoshligida oilasini tashlab ketib, bolalariga umuman aliment toʻlamasdan qochib yurgan boʻlsa va keksayganda “Bolam menga qarasin” deb kelsa, qonun uni himoya qilmaydi. Sud farzandni toʻlovdan ozod qiladi.

• Ota-ona vaqtida ota-onalik huquqidan mahrum qilingan boʻlsa, ular farzandlaridan hech qachon aliment talab qilishga haqli emas.

6. Qanday qilib ariza beriladi?

Agar oʻzaro kelishuv boʻlmasa, ota-ona oʻzi yashab turgan (yoki farzandi yashayotgan) tumandagi Fuqarolik ishlari boʻyicha sudga ariza bilan murojaat qiladi. Arizaga pasport, pensiya daftarchasi, kasallik haqidagi tibbiy ma'lumotnomalar (dorilarga qancha pul ketayotganini isbotlash uchun) ilova qilinadi. Bu turdagi da'volar uchun davlat boji toʻlanmaydi.