Shaxsga doir ma’lumotlar nima? Sodda tilda toʻliq tushuntirish

Shaxsga doir ma’lumotlar nima?

Shaxsga doir ma’lumotlar — muayyan insonni bevosita yoki bilvosita aniqlash imkonini beradigan har qanday axborot.

Sodda qilib aytganda, biror ma’lumot orqali aynan kim haqida gap ketayotganini bilish mumkin boʻlsa, bu shaxsga doir ma’lumot hisoblanadi.

Masalan, insonning ism-familiyasi, telefon raqami, pasport ma’lumotlari, fotosurati yoki yashash manzili shaxsga doir ma’lumot boʻlishi mumkin. Ba’zan alohida olingan ma’lumot shaxsni aniqlash uchun yetarli boʻlmaydi. Ammo u boshqa axborotlar bilan birlashtirilganda muayyan insonni aniqlash imkonini bersa, baribir shaxsga doir ma’lumot hisoblanishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasining “Shaxsga doir ma’lumotlar toʻgʻrisida”gi Qonunida shaxsga doir ma’lumotlar muayyan jismoniy shaxsga taalluqli boʻlgan yoki uni identifikatsiya qilish imkonini beradigan, elektron tarzda, qogʻozda yoki boshqa moddiy jismda qayd etilgan axborot sifatida ta’riflangan.

Demak, ma’lumotning qayerda saqlanishi muhim emas. U:

• kompyuter yoki telefonda;

• tashkilotning axborot tizimida;

• qogʻoz hujjatda;

• videoyozuvda;

• audiofaylda;

• bulutli saqlash xizmatida;

• elektron jadval yoki messenjerda

saqlanayotgan boʻlishi mumkin.

Shaxsga doir ma’lumotlarga nimalar kiradi?

Shaxsga doir ma’lumotlarning yagona va yopiq roʻyxati mavjud emas. Texnologiyalar rivojlangani sari insonni aniqlashga yordam beradigan axborot turlari ham koʻpayib boradi.

Amaliyotda quyidagilar shaxsga doir ma’lumot boʻlishi mumkin:

Shaxsni tasdiqlovchi ma’lumotlar

• ism, familiya va otasining ismi;

• tugʻilgan sana va joy;

• fuqarolik;

• pasport yoki ID-karta ma’lumotlari;

• JSHSHIR;

• shaxsni tasdiqlovchi hujjat nusxasi;

• imzo;

• fotosurat.

Aloqa ma’lumotlari

• telefon raqami;

• elektron pochta manzili;

• yashash va roʻyxatdan oʻtgan manzil;

• ish joyining manzili;

• messenjer yoki ijtimoiy tarmoqdagi akkaunt.

Moliyaviy ma’lumotlar

• bank hisobvaragʻi rekvizitlari;

• bank kartasiga oid ma’lumotlar;

• daromad miqdori;

• kredit tarixi;

• toʻlovlar va xaridlar tarixi;

• soliq toʻlovchiga oid ayrim ma’lumotlar.

Mehnat va ta’limga oid ma’lumotlar

• ish joyi va lavozim;

• mehnat faoliyati;

• rezyume;

• diplom va sertifikatlar;

• baholar;

• davomat;

• xodimning ish haqi;

• intizomiy choralar haqidagi axborot.

Tibbiy ma’lumotlar

• tashxis;

• tahlil natijalari;

• davolanish tarixi;

• nogironlik toʻgʻrisidagi ma’lumot;

• retseptlar;

• insonning jismoniy yoki ruhiy salomatligiga oid axborot.

Raqamli ma’lumotlar

• IP-manzil;

• qurilma identifikatori;

• cookie identifikatori;

• geolokatsiya;

• saytdagi harakatlar tarixi;

• foydalanuvchi nomi;

• akkaunt identifikatori;

• onlayn xaridlar tarixi.

Raqamli identifikatorlarning har biri avtomatik tarzda shaxsga doir ma’lumot boʻlavermaydi. Biroq ular muayyan foydalanuvchini ajratish, kuzatish yoki boshqa ma’lumotlar bilan birlashtirib aniqlash imkonini bersa, shaxsga doir ma’lumot sifatida baholanishi mumkin.

Bevosita va bilvosita aniqlash nima?

Inson ikki xil yoʻl bilan aniqlanishi mumkin.

Bevosita aniqlash

Ma’lumotning oʻzi shaxs kimligini koʻrsatadi.

Masalan:

“Akmal Karimov, JSHSHIR: 12345678901234.”

Bu axborot muayyan shaxsni toʻgʻridan-toʻgʻri aniqlash imkonini beradi.

Bilvosita aniqlash

Bitta ma’lumotning oʻzi insonning kimligini koʻrsatmasligi mumkin. Ammo u boshqa axborot bilan birlashtirilganda shaxsni aniqlashga yordam beradi.

Masalan:

“Kompaniyaning Samarqand filialida ishlaydigan yagona 19 yoshli dasturchi.”

Bu yerda ism koʻrsatilmagan. Shunga qaramay, ish joyi, hudud, yosh va kasb haqidagi ma’lumotlar birlashtirilganda aynan kim haqida gap ketayotganini aniqlash mumkin.

Shuning uchun “unda ism-familiya yoʻq” degan vaj ma’lumot shaxsga doir emasligini har doim ham anglatmaydi.

Shaxsga doir ma’lumotlar kimga tegishli?

Shaxsga doir ma’lumotlar tegishli boʻlgan inson ma’lumotlar subyekti deb ataladi.

Masalan:

• mijoz — uning xaridlari haqidagi ma’lumotlarning subyekti;

• xodim — uning shaxsiy yigʻmajildi va ish haqi haqidagi ma’lumotlarning subyekti;

• bemor — uning tibbiy kartasidagi ma’lumotlarning subyekti;

• oʻquvchi — uning baholari va davomati haqidagi ma’lumotlarning subyekti;

• sayt foydalanuvchisi — akkaunt va onlayn harakatlariga oid ma’lumotlarning subyekti.

Shaxsga doir ma’lumotlar, avvalo, jismoniy shaxsga taalluqli boʻladi. Korxonaning nomi, yuridik manzili yoki umumiy telefon raqami odatda jismoniy shaxsga oid ma’lumot hisoblanmaydi. Biroq korxona haqidagi axborot uning rahbari, xodimi yoki yakka tartibdagi tadbirkorni aniqlash imkonini bersa, masala alohida baholanishi kerak.

Operator va mulkdor kim?

Shaxsga doir ma’lumotlar bilan ishlashda “operator” va “mulkdor” tushunchalari koʻp uchraydi.

Operator — shaxsga doir ma’lumotlarga ishlov berishni amalga oshiradigan davlat organi, tashkilot yoki boshqa shaxs.

Mulkdor — shaxsga doir ma’lumotlar bazasiga egalik qilish, undan foydalanish va uni boshqarish vakolatiga ega boʻlgan davlat organi, tashkilot yoki shaxs.

Masalan, internet-doʻkon mijozlarning ismi, telefon raqami va yetkazib berish manzilini qabul qiladi. Mazkur ma’lumotlar buyurtmani bajarish uchun qayta ishlanadi. Vaziyatga qarab internet-doʻkon ma’lumotlar bazasining mulkdori, operatori yoki ikkalasi ham boʻlishi mumkin.

Agar internet-doʻkon yetkazib berishni boshqa kompaniyaga topshirsa va unga mijozning manzili hamda telefon raqamini bersa, yetkazib beruvchi kompaniya ham shaxsga doir ma’lumotlar bilan ishlaydi.

Ma’lumotlarga ishlov berish nimani anglatadi?

“Ishlov berish” faqat ma’lumotni kompyuterda tahlil qilish degani emas. Shaxsga doir ma’lumot bilan amalga oshiriladigan deyarli barcha harakatlar ishlov berishga kirishi mumkin.

Jumladan:

• ma’lumot yigʻish;

• yozib olish;

• tizimlashtirish;

• saqlash;

• oʻzgartirish va yangilash;

• foydalanish;

• boshqa shaxsga berish;

• tarqatish;

• uzatish;

• egasizlantirish;

• bloklash;

• oʻchirish;

• yoʻq qilish.

Masalan, ishga nomzod elektron pochta orqali rezyume yubordi. Kompaniya rezyumeni qabul qilgan, saqlagan va koʻrib chiqqan paytdanoq shaxsga doir ma’lumotlarga ishlov bermoqda.

Maxsus shaxsga doir ma’lumotlar nima?

Ayrim ma’lumotlar insonning shaxsiy hayotiga chuqurroq ta’sir qiladi va oshkor boʻlishi kamsitish, obroʻga zarar yetishi yoki boshqa jiddiy oqibatlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Qonunchilikda irqiy yoki ijtimoiy kelib chiqish, siyosiy, diniy yoki dunyoqarashga oid e’tiqodlar, siyosiy partiyalar va kasaba uyushmalariga a’zolik, shuningdek jismoniy yoki ruhiy salomatlik hamda intim hayotga oid ma’lumotlar maxsus shaxsga doir ma’lumotlar sifatida ajratiladi.

Masalan:

• insonning kasalligi haqidagi ma’lumot;

• tibbiy tekshiruv natijasi;

• diniy e’tiqodi;

• siyosiy qarashlari;

• kasaba uyushmasiga a’zoligi.

Bunday axborot bilan ishlashda yuqori darajadagi ehtiyotkorlik, qonuniy asos va kuchaytirilgan himoya choralari talab etiladi.

Biometrik ma’lumotlar nima?

Biometrik ma’lumotlar — insonning anatomik yoki fiziologik xususiyatlarini ifodalovchi va uning shaxsini aniqlash imkonini beradigan ma’lumotlar.

Ularga, vaziyatga qarab, quyidagilar kirishi mumkin:

• yuz tasviri;

• barmoq izi;

• koʻzning toʻr yoki rangdor pardasi tasviri;

• ovoz namunasi;

• kaft geometriyasi;

• boshqa noyob biologik belgilar.

Har qanday fotosurat avtomatik ravishda biometrik identifikatsiya vositasi boʻlavermaydi. Surat insonni maxsus texnologiya yordamida aniqlash yoki tasdiqlash uchun ishlatilsa, uning biometrik xususiyati alohida ahamiyat kasb etadi.

Masalan, ofisga yuzni tanish tizimi orqali kirish oddiy videokuzatuvdan farq qiladi. Birinchi holatda yuz tasviri insonni avtomatik identifikatsiya qilish uchun ishlatiladi.

Ommaga ochiq ma’lumotni erkin ishlatish mumkinmi?

Internetda ochiq turgan ma’lumotni istalgan maqsadda erkin ishlatish mumkin, degan fikr notoʻgʻri.

Masalan, inson ijtimoiy tarmoqda telefon raqamini joylashtirgan boʻlishi mumkin. Bu boshqa kompaniyaga raqamni avtomatik yigʻish, reklama bazasiga qoʻshish va doimiy xabar yuborish uchun cheklanmagan huquq bermaydi.

Ma’lumotning ochiq manbada mavjudligi quyidagilarni bekor qilmaydi:

• ishlov berish uchun qonuniy asosga ega boʻlish;

• ma’lumotdan aniq va tushunarli maqsadda foydalanish;

• ortiqcha ma’lumot yigʻmaslik;

• ma’lumot xavfsizligini ta’minlash;

• subyektning huquqlarini hurmat qilish.

Ochiq manbadagi ma’lumotdan foydalanishdan oldin uning nima sababdan e’lon qilingani va yangi foydalanish maqsadi shu sababga mos kelishi baholanishi kerak.

Shaxsga doir ma’lumotlarga qachon ishlov berish mumkin?

Koʻpchilik shaxsga doir ma’lumot bilan ishlash uchun har doim yozma rozilik kerak, deb oʻylaydi. Rozilik muhim huquqiy asoslardan biri, ammo yagona asos emas.

Vaziyatga qarab, ma’lumotlarga quyidagi asoslarda ishlov berilishi mumkin:

• ma’lumotlar subyektining roziligi;

• subyekt taraf boʻlgan shartnomani bajarish;

• qonunchilikda belgilangan majburiyatni bajarish;

• subyekt yoki boshqa shaxsning hayoti va sogʻligʻini himoya qilish;

• qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa asoslar.

Masalan, internet-doʻkon buyurtmani yetkazib berish uchun mijozning manzili va telefon raqamidan foydalanishi mumkin. Ammo ayni ma’lumotlarni aloqador boʻlmagan reklama kampaniyasiga qoʻshish uchun alohida asos kerak boʻlishi mumkin.

Har bir tashkilot quyidagi savollarga javob bera olishi lozim:

1. Qanday ma’lumot yigʻilyapti?

2. Ma’lumot kimdan olinmoqda?

3. U nima maqsadda ishlatiladi?

4. Ishlov berishning qonuniy asosi nima?

5. Ma’lumot kimlarga beriladi?

6. Qayerda va qancha vaqt saqlanadi?

7. Uni himoya qilish uchun qanday choralar koʻrilgan?

8. Maqsad tugagach, ma’lumot bilan nima qilinadi?

Rozilik qanday boʻlishi kerak?

Rozilik shunchaki hujjat oxiriga yozilgan umumiy jumla boʻlmasligi kerak. Inson nimaga rozilik berayotganini tushunishi lozim.

Yaxshi rozilik matnida kamida quyidagilar aniq koʻrsatiladi:

• ma’lumotni kim yigʻayotgani;

• qaysi ma’lumotlar olinishi;

• qanday maqsadda ishlatilishi;

• ma’lumot bilan qanday harakatlar bajarilishi;

• zarur boʻlsa, kimlarga berilishi;

• rozilikning amal qilish muddati;

• rozilikni qaytarib olish tartibi.

“Barcha ma’lumotlarimdan istalgan maqsadda cheklanmagan muddat foydalanishga roziman” kabi haddan tashqari umumiy jumla shaffoflik talablariga mos kelmasligi va nizoga sabab boʻlishi mumkin.

Tashkilot faqat zarur ma’lumotlarni yigʻishi kerak

Tashkilotning ma’lumot yigʻish imkoniyati borligi uni yigʻish zarur degani emas. Yigʻilayotgan axborot belgilangan maqsadga mos va yetarli boʻlishi kerak.

Masalan, oddiy elektron yangiliklarga obuna qilish uchun foydalanuvchining pasport ma’lumotlari, JSHSHIRi va yashash manzilini talab qilish odatda maqsadga nisbatan ortiqcha koʻrinadi. Koʻpincha elektron pochta manzilining oʻzi yetarli boʻladi.

Buni ma’lumotlarni minimallashtirish tamoyili bilan tushuntirish mumkin:

Kerak boʻlgan ma’lumotni oling, kerak boʻlmaganini yigʻmang.

Bu yondashuv tashkilot uchun ham foydali. Ma’lumot qancha koʻp boʻlsa, uni saqlash, himoya qilish va sizib chiqishi bilan bogʻliq xavflar ham shuncha ortadi.

Ma’lumotlar subyekti qanday huquqlarga ega?

Shaxs oʻziga tegishli ma’lumotlar ustidan nazorat qilish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.

Qonunchilik doirasida ma’lumotlar subyekti, jumladan:

• oʻz ma’lumotlari mavjudligini bilish;

• ma’lumotlarga ishlov berish haqida axborot olish;

• ma’lumotlar bilan tanishish;

• notoʻgʻri yoki eskirgan ma’lumotlarni aniqlashtirishni talab qilish;

• qonuniy asos boʻlmasa, ma’lumotlarni bloklash yoki yoʻq qilishni talab qilish;

• tegishli hollarda roziligini qaytarib olish;

• vakolatli organga yoki sudga murojaat qilish

huquqlariga ega.

Muayyan talabni bajarish imkoniyati vaziyatga va tashkilot ma’lumotni qaysi huquqiy asosda saqlayotganiga bogʻliq. Masalan, rozilik qaytarib olinganidan keyin ham tashkilot ayrim hujjatlarni qonunchilikda belgilangan muddat davomida saqlashi shart boʻlishi mumkin.

Shaxsga doir ma’lumotlarni qanday himoya qilish kerak?

Ma’lumotlarni himoya qilish faqat antivirus oʻrnatish bilan tugamaydi. Huquqiy, tashkiliy va texnik choralar birgalikda qoʻllanishi kerak.

Fuqarolar uchun tavsiyalar

• pasport va ID-karta nusxasini sababsiz yubormang;

• SMS orqali kelgan tasdiqlash kodini hech kimga bermang;

• bir xil parolni turli xizmatlarda ishlatmang;

• ikki bosqichli himoyani yoqing;

• shubhali havola va fayllarni ochmang;

• ijtimoiy tarmoqlardagi maxfiylik sozlamalarini tekshiring;

• hujjat suratlarini ochiq guruhlarga yubormang;

• tashkilot ma’lumotni nima uchun soʻrayotganini aniqlang.

Tashkilotlar uchun tavsiyalar

• qayta ishlanayotgan ma’lumotlarni inventarizatsiya qiling;

• har bir jarayonning maqsadi va qonuniy asosini belgilang;

• faqat zarur ma’lumotlarni yigʻing;

• xodimlarga kirish huquqini vazifasiga qarab bering;

• maxfiylik siyosati va ichki tartiblarni ishlab chiqing;

• xodimlarni muntazam oʻqiting;

• ma’lumotlarni shifrlash va zaxiralash choralarini koʻring;

• pudratchilar bilan tegishli shartlarni belgilang;

• ma’lumotlarni saqlash va yoʻq qilish muddatlarini tasdiqlang;

• axborot sizib chiqishiga javob berish rejasini tayyorlang.

Ma’lumotlar sizib chiqishi nima?

Shaxsga doir ma’lumotlarning ruxsatsiz shaxs qoʻliga tushishi, oshkor boʻlishi, yoʻqolishi, oʻzgartirilishi yoki ulardan ruxsatsiz foydalanilishi xavfsizlik buzilishi hisoblanishi mumkin.

Misollar:

• mijozlar bazasi internetga chiqib ketishi;

• xodimning shaxsiy ma’lumotlari notoʻgʻri manzilga yuborilishi;

• pasport nusxalari saqlangan noutbukning yoʻqolishi;

• barcha mijozlarning elektron manzillari ochiq koʻrinadigan xat yuborilishi;

• sobiq xodimning korporativ tizimga kirish huquqi saqlanib qolishi;

• ma’lumotlar bazasiga kiberhujum uyushtirilishi.

Bunday vaziyatda tashkilot hodisani yashirishga emas, uning koʻlamini aniqlash, zararli jarayonni toʻxtatish, dalillarni saqlash, oqibatlarni kamaytirish va qonunchilikda belgilangan choralarni koʻrishga e’tibor qaratishi kerak.

Koʻp uchraydigan xatolar

Tashkilotlar shaxsga doir ma’lumotlar bilan ishlashda koʻpincha quyidagi xatolarga yoʻl qoʻyadi:

1. Keragidan ortiq ma’lumot yigʻadi.

2. Ishlov berish maqsadini aniq belgilamaydi.

3. Bitta umumiy rozilikdan barcha maqsadlarda foydalanadi.

4. Ma’lumotlarni cheklanmagan muddat saqlaydi.

5. Barcha xodimlarga ma’lumotlar bazasidan foydalanish imkonini beradi.

6. Pudratchilarga ma’lumot berishni hujjatlashtirmaydi.

7. Xodim ishdan ketganidan keyin uning kirish huquqini oʻchirmaydi.

8. Maxfiylik siyosatini boshqa saytdan koʻchiradi.

9. Qogʻoz hujjatlar himoyasini e’tibordan chetda qoldiradi.

10. Ma’lumotlar sizib chiqishiga tayyor rejaga ega boʻlmaydi.

Amaliy misol: onlayn doʻkon

Tasavvur qiling, onlayn doʻkon xaridordan quyidagi ma’lumotlarni soʻradi:

• ism;

• telefon raqami;

• yetkazib berish manzili;

• sotib olingan mahsulot;

• toʻlov haqidagi ma’lumot.

Bu ma’lumotlar buyurtmani qabul qilish, toʻlovni tekshirish va mahsulotni yetkazib berish uchun ishlatilishi mumkin.

Doʻkon quyidagilarni ta’minlashi kerak:

• xaridorga ma’lumotlar nima uchun olinayotganini tushuntirish;

• faqat zarur axborotni soʻrash;

• ma’lumotlarni ruxsatsiz kirishdan himoyalash;

• kuryerga faqat yetkazib berish uchun kerakli ma’lumotlarni berish;

• ma’lumotlarni boshqa maqsadda ishlatish uchun qonuniy asosni tekshirish;

• saqlash muddati tugagach, ma’lumotlarni tegishli tartibda yoʻq qilish yoki egasizlantirish.

Agar doʻkon buyurtma uchun olingan telefon raqamini avtomatik ravishda reklama xabarlari bazasiga qoʻshsa, bu alohida huquqiy baholashni va tegishli asosni talab qiladi.

Koʻp beriladigan savollar

Telefon raqami shaxsga doir ma’lumotmi?

Agar telefon raqami muayyan inson bilan bogʻlangan yoki uni aniqlash imkonini bersa, u shaxsga doir ma’lumot hisoblanishi mumkin.

Fotosurat shaxsiy ma’lumotmi?

Agar fotosurat orqali insonni aniqlash mumkin boʻlsa, u shaxsga doir ma’lumot boʻlishi mumkin. Surat shaxsni avtomatik tanib olish uchun ishlatilsa, biometrik ma’lumotlarga oid talablar ham yuzaga kelishi mumkin.

IP-manzil shaxsga doir ma’lumotmi?

IP-manzil boshqa axborotlar bilan birgalikda muayyan foydalanuvchini aniqlash yoki ajratib koʻrsatish imkonini bersa, shaxsga doir ma’lumot sifatida baholanishi mumkin.

Vizitkadagi ma’lumotlar ham himoya qilinadimi?

Vizitkada jismoniy shaxsga tegishli ism, lavozim, telefon raqami va elektron pochta mavjud boʻlishi mumkin. Ularning ish yuzasidan berilgani ma’lumotlardan istalgan maqsadda foydalanish mumkinligini anglatmaydi.

Pasport nusxasini Telegram orqali yuborish xavfsizmi?

Hujjat nusxasini messenjer orqali yuborish ma’lumotning begona shaxs qoʻliga tushish xavfini oshiradi. Avval hujjat nima maqsadda va qaysi qonuniy asosda soʻralayotganini tekshirish, imkon qadar tashkilotning himoyalangan rasmiy kanalidan foydalanish kerak.

Rozilik qaytarib olinsa, barcha ma’lumotlar darhol oʻchiriladimi?

Har doim emas. Agar ma’lumotlarni saqlash uchun boshqa qonuniy asos yoki qonunchilikda belgilangan majburiy muddat mavjud boʻlsa, ayrim ma’lumotlar saqlanishi mumkin. Tashkilot bunday asosni tushuntirib bera olishi kerak.

Ochiq Telegram guruhidagi telefon raqamlarini reklama uchun yigʻish mumkinmi?

Ma’lumotning ochiq koʻrinishi uni avtomatik ravishda reklama bazasiga qoʻshish uchun cheklanmagan ruxsat bermaydi. Yigʻish maqsadi, huquqiy asos, foydalanuvchining xabardorligi va reklama yuborishga oid talablar alohida tekshirilishi kerak.

Xulosa

Shaxsga doir ma’lumot — insonni bevosita yoki bilvosita aniqlash imkonini beradigan har qanday axborotdir. U faqat pasport ma’lumotlari bilan cheklanmaydi. Telefon raqami, fotosurat, manzil, tibbiy ma’lumot, geolokatsiya va ayrim raqamli identifikatorlar ham shaxsga doir ma’lumot boʻlishi mumkin.

Shaxsga doir ma’lumotlar bilan ishlaydigan tashkilot uchta asosiy savolga doimo aniq javob bera olishi kerak:

• Bu ma’lumot bizga nima uchun kerak?

• Uni qaysi qonuniy asosda qayta ishlayapmiz?

• Uni qanday himoya qilyapmiz?

Fuqarolar esa oʻz ma’lumotlarini kim, nima maqsadda va qancha vaqt saqlashini soʻrash huquqiga ega. Shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish faqat qonuniy majburiyat emas — u insonning shaxsiy hayoti va tashkilotga boʻlgan ishonchini himoya qilishdir.

Asosiy huquqiy manbalar:

• Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi OʻRQ-547-son “Shaxsga doir ma’lumotlar toʻgʻrisida”gi Qonuni;

• shaxsga doir ma’lumotlarga ishlov berish sohasidagi tegishli hukumat qarorlari;

• vakolatli organ tasdiqlagan namunaviy ishlov berish va ichki faoliyat tartiblari;

• Shaxsga doir ma’lumotlar bazalarining davlat reyestri — pd.gov.uz.

Eslatma: maqola umumiy axborot va ta’lim maqsadida tayyorlangan. Muayyan tashkilot yoki vaziyat boʻyicha talablar ma’lumot turi, ishlov berish maqsadi va qoʻllaniladigan maxsus qonunchilikka qarab farq qilishi mumkin.