Er-xotin ajrashganda uy qanday boʻlinadi?

Uy-joy masalasi ajrim jarayonidagi eng ogʻir va tortishuvli nuqtadir. Koʻpincha “Men ishlaganman, pulni men topganman, uy meniki” degan tushunmovchiliklar boʻladi. Keling, Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksiga asosan vaziyatni oddiy tilda tushuntirib beraman.

1. Qonundagi “Oltin qoida” (50/50)

Oila kodeksining 23-moddasiga koʻra, er va xotinning nikoh davomida orttirgan mol-mulki ularning birgalikdagi umumiy mulki hisoblanadi.

Bu degani:

• Agar uy toʻydan keyin sotib olingan boʻlsa, u faqat erning nomida yoki faqat xotinning nomida boʻlishidan qat'i nazar, ikkalasiga teng (yarim-yarim) tegishli.

• Ayol kishi faqat bola tarbiyasi bilan uyda oʻtirgan, hech qayerda ishlamagan va daromad topmagan boʻlsa ham, uyni teng yarmiga da'vo qilishga toʻliq haqli.

2. Qaysi uylar boʻlinmaydi? (Shaxsiy mulk)

Uy har doim ham ikkiga boʻlinavermaydi. Qonunda shunday holatlar borki, uy faqat bir tarafga (erga yoki xotinga) tegishli boʻlib qoladi:

• Toʻydan oldin olingan uy: Agar er yoki xotin uyni nikohdan oʻtishdan oldin oʻz puliga olgan boʻlsa, u ajrashganda boʻlinmaydi.

• Meros yoki hadya qilingan uy: Nikoh davomida olingan boʻlsa-da, uyni erga yoki xotinga kimgadir hadya qilgan boʻlsa (masalan, ota-onasi uning nomiga oʻtkazib bergan boʻlsa) yoki meros boʻlib qolgan boʻlsa, bu mulk ham boʻlinmaydi.

3. Uyni amalda qanday qilib boʻlishadi?

Uyni haqiqatda boʻlishning asosan ikki xil yoʻli bor:

• 1-yoʻl: Oʻzaro chiroyli kelishuv (Eng zoʻr yoʻl)

  Siz aytgandek, er-xotin oʻzaro kelishib, uyni bozor narxida sotishadi va pulini teng ikkiga boʻlib olishadi. Yoki taraflardan biri uyni oʻzida olib qolishni xohlasa, uyni baholatib, ikkinchi tarafga uning ulushiga toʻgʻri keladigan pulni (kompensatsiya) beradi. Bu jarayon notarius orqali rasmiylashtiriladi va sudda asablar buzulmaydi.

• 2-yoʻl: Sud orqali majburiy boʻlish

  Agar er-xotin kelisha olmasa, “Men uyni sotmayman” yoki “Senga pul bermayman” degan nizo chiqsa, masala sud orqali hal qilinadi. Sud uyni mustaqil baholovchi tashkilot orqali baholatadi va quyidagilardan birini hal qiladi:

  • Uyni koʻp farzand bilan qolayotgan tarafga (koʻpincha onaga) qoldirib, ikkinchi taraf (ota) foydasiga uyning yarim pulini kompensatsiya sifatida toʻlashni majburiyat qilib qoʻyadi.

  • Yoki, agar uyni jismonan ikkiga ajratishning iloji boʻlsa (masalan, hovli uy boʻlsa, ikkita alohida darvoza va xonalar qilib berish mumkin boʻlsa), uyni boʻlib beradi. Kvartiralarda bu narsaning iloji yoʻqligi uchun koʻpincha kompensatsiya (pul) toʻlash belgilanadi.