Toʻydan oldin olingan mashina yoki uy ajrashganda xotinga ham beriladimi?

Ajrim vaqtida eng koʻp tortishuvlarga sabab boʻladigan masala bu — mol-mulkni boʻlishdir. Koʻpchilik “ajrashsa hamma narsa teng ikkiga boʻlinadi” deb xato oʻylaydi. Aslida esa, mulkning qachon va qanday yoʻl bilan kelgani juda katta ahamiyatga ega.

Keling, Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksiga asosan vaziyatga oydinlik kiritamiz:

1. “Shaxsiy mulk” daxlsizdir (25-modda)

Oila kodeksining 25-moddasida aniq qilib yozib qoʻyilgan:

Er va xotinning nikohga qadar oʻzlariga tegishli boʻlgan mol-mulki, shuningdek nikoh davomida hadya, meros tariqasida olingan mol-mulki ularning oʻz mulki hisoblanadi.

Bu degani:

• Agar er mashinani yoki uyni ZAGS (FHDYo)dan oʻtishdan oldin oʻz puliga sotib olgan boʻlsa, bu uning 100% shaxsiy mulkidir.

• Ajrashayotgan vaqtda xotin bu uyga yoki mashinaga da'vo qila olmaydi. Sud uyni boʻlib bermaydi va sotib pulini yarmini olib bermaydi. Bu qoida xotinning toʻydan oldin olgan mulklariga (masalan, uning nomidagi uyiga yoki qiz paytidagi jamgʻarmasiga) ham birdek ishlaydi.

2. Toʻy kuni emas, ZAGS sanasi muhim!

Shu joyida bir narsaga qattiq e'tibor berish kerak. Qonun uchun sizning qachon toʻy qilib (karnay-surnay bilan) kelin tushirganingiz emas, balki qachon qonuniy nikohdan (ZAGSdan) oʻtganingiz muhim.

• Agar uyni toʻydan 2 oy oldin sotib olgan boʻlsangiz-u, lekin ZAGSdan toʻydan 3 oy oldin oʻtib qoʻygan boʻlsangiz — uy birgalikdagi mulk hisoblanib ketadi va boʻlinadi (chunki ZAGSdan keyin olingan boʻlib qoladi).

• Shuning uchun sudda faqat qogʻozdagi sanalar gapiradi.

3. Qanday holatda toʻydan oldingi uy boʻlinishi mumkin? (Yagona istisno)

Agar uy toʻydan oldin olingan boʻlsa ham, ba'zi holatlarda xotin uning bir qismiga sud orqali da'vo qila olishi mumkin. Bu holat Oila kodeksining 26-moddasida koʻrsatilgan.

Qachon ishlaydi? Tasavvur qiling, er toʻydan oldin eski, 2 xonali yarim bitgan hovli sotib olgan. Toʻydan keyin esa er-xotin birgalikda ishlab (yoki xotinning ota-onasi yordam berib), uyni toʻliq buzib, oʻrniga 2 qavatli dangʻillama qasr qurishdi yoki unga katta pul sarflab “yevroremont” qilishdi.

Ya'ni, nikoh davomida oʻsha eski uyning narxi sezilarli darajada oshishiga (qimmatlashishiga) olib kelgan mablagʻ yoki mehnat sarflangan boʻlsa, xotin sudga cheklarni, rasmlarni va guvohlarni taqdim etib, uyning oʻzgarishiga va qimmatlashishiga hissa qoʻshganini isbotlasa, sud ushbu uyni er-xotinning birgalikdagi mulki deb topishi va xotinga ham ulush ajratishi mumkin.

Xulosa: Agar mol-mulk chindan ham nikohdan oldin olingan boʻlsa va toʻydan keyin unga katta miqdorda oilaviy xarajat qilinib qayta qurilmagan boʻlsa, u ajrim paytida umuman boʻlinmaydi va asl egasida qoladi. Sizda xuddi shunday mulk nizosi bormi?