Ikkinchi xotindan ham bola boʻlsa, aliment qanday taqsimlanadi?

Erkak kishi ajrashib, boshqa oila qurishi va u yerda ham farzandli boʻlishi hayotda koʻp uchraydigan holat. Bunday vaziyatda birinchi xotin “Mening bolamning haqqi kamayib ketmasmikin?” deb xavotir olsa, ota “Ikkinchi oilamga pul qolmayapti-ku, alimentni qanday kamaytirsam boʻladi?” deb oʻylaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksi har bir bolaning huquqini teng himoya qiladi. Hech bir farzand (xoh u birinchi, xoh ikkinchi yoki shar'iy nikohdan tugʻilgan boʻlsin) ajratilmaydi. Keling, bu holatda aliment qanday taqsimlanishini aniq misollar bilan tushuntiraman.

1. Asosiy qoida: Bolalar soni hamma narsani hal qiladi

Oila kodeksining 99-moddasiga koʻra, otaning barcha daromadidan:

• 1 ta bola uchun — 25% (toʻrtdan bir)

• 2 ta bola uchun — 33% (uchdan bir)

• 3 va undan ortiq bola uchun — 50% (yarmi) ushlab qolinadi.

2. Hisob-kitob qanday boʻladi? (Misollar)

Holat A (Eng koʻp uchraydigan): Otaning birinchi xotinidan 1 ta bolasi bor (unga 25% toʻlayapti). Keyin u ikkinchi marta uylandi va yangi xotinidan ham 1 ta farzand koʻrdi.

• Qonun oldida uning jami 2 ta bolasi bor. Demak, u oyligining 33% miqdorida pul ajratishi kerak.

• Bu 33% ikkala bolaga teng boʻlinadi: ya'ni birinchi xotinga 16,5%, ikkinchi xotindagi bolaga ham 16,5% tegadi. (Natijada birinchi xotinning oladigan puli 25% dan 16,5% ga kamayadi).

Holat B:

Birinchi oilasida 2 ta bola bor (33% toʻlaydi). Ikkinchi xotinidan 1 ta bola tugʻildi.

• Jami bolalar soni 3 taga yetdi. Demak, u maoshining 50% qismini toʻlaydi.

• 50% uchta bolaga teng boʻlinsa, har bir bolaga taxminan 16,6% dan tegadi.

• Birinchi xotin 2 ta bolasi uchun 33% (16,6 + 16,6) oladi, ikkinchi xotin 1 ta bolasi uchun 16,6% oladi.

3. Bu oʻzgarish oʻz-oʻzidan (avtomatik) boʻladimi?

Yoʻq! Eng muhim jihat shuki, ikkinchi farzand tugʻilgani bilan MIB sizning alimentingizni oʻzidan oʻzi tushirib qoʻymaydi. Buning uchun siz albatta qonuniy yoʻldan yurishingiz kerak:

1. Agar ikkinchi xotiningiz bilan qonuniy yashayotgan boʻlsangiz ham, u (yangi xotin) sizni “Aliment undirish toʻgʻrisida” sudga beradi.

2. Sud sizga ikkinchi bola uchun ham 25% aliment yozadi (Sizda jami 50% yuklama boʻlib qoladi).

3. Shundan soʻng, siz sudga “Aliment miqdorini kamaytirish toʻgʻrisida” da'vo arizasi kiritasiz va ikkala sud qarorini koʻrsatasiz.

4. Shundagina sud adolat oʻrnatib, umumiy yuklamani 33 foizga tushiradi va uni ikkala ayol oʻrtasida teng taqsimlab (16,5% dan qilib) belgilab beradi.

4. Eng kam miqdor haqida unutmang!

Foizlar qanchalik kamaymasin, ota qonunda belgilangan “eng kam limit”dan past toʻlay olmaydi. Ya'ni, har bir xotinga beriladigan pul, bolaning har biri uchun Oʻzbekistonda belgilangan mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining 26,5 foizidan kam boʻlishi mumkin emas. Agar foiz hisoblanganda shu summadan kam chiqib qolsa, ota baribir oʻsha qat'iy belgilangan “eng kam summa”ni toʻlashiga toʻgʻri keladi.