Aliment toʻlamagan otani qanday jazo kutadi?

Jamiyatimizda “Aliment toʻlamasam nima boʻlardi, hech qim qamay olmaydi” deb xato oʻylaydigan otalar afsuski uchrab turadi. Aslida esa, farzandining ta'minotidan qochish Oʻzbekiston qonunchiligida eng qattiq nazoratga olingan masalalardan biridir.

Agar ota aliment toʻlashdan boʻyin tovlasa, davlat (xususan, Majburiy ijro byurosi - MIB va sudlar) unga nisbatan bosqichma-bosqich qattiq choralar koʻradi. Keling, bu qanday ishlashini oddiy tilda tushuntirib beraman:

1-bosqich: Mol-mulkni xatlash va “Zapret” (Cheklovlar)

Ota qarzni vaqtida toʻlamasa, MIB xodimlari dastlab ogohlantirish beradi va quyidagi majburiy choralarni qoʻllaydi:

• Plastik kartalar blocklanadi: Uning nomidagi barcha bank hisob raqamlari va plastik kartalari muzlatib qoʻyiladi.

• Mol-mulk tortib olinadi: Uning nomidagi mashina, uy-joy, yer yoki boshqa qimmatbaho buyumlarga taqiq qoʻyiladi va qarz evaziga auksionda sotib yuborilishi mumkin.

• Chet elga chiqishga taqiq (“Zapret”): Qarzni toʻliq uzmaguncha u respublika hududidan tashqariga chiqa olmaydi.

• Haydovchilik huquqini cheklash: Ba'zi holatlarda aliment qarzdorining avtomobil boshqarish huquqi (pravasi) qarz toʻlangunga qadar vaqtincha toʻxtatib qoʻyiladi.

2-bosqich: 15 sutkalik qamoq (Ma'muriy jazo)

Agar ota 2 oydan ortiq vaqt davomida aliment toʻlashdan boʻyin tovlasa, u endi ma'muriy javobgarlikka tortiladi.

• Oʻzbekiston Respublikasi Ma'muriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 47-4-moddasiga asosan, aliment toʻlamagan shaxsga 15 sutka ma'muriy qamoq jazosi tayinlanadi.

• Agar sogʻligʻi yoki boshqa sabablarga koʻra qamoq jazosi qoʻllash mumkin boʻlmagan shaxs boʻlsa, katta miqdorda jarima solinadi.

Muhim: 15 sutka qamoqda oʻtirib chiqish – qarzdorni aliment toʻlashdan ozod qilmaydi! Qarz baribir boʻynida qolaveradi.

3-bosqich: 3 yilgacha qamalish (Jinoiy jazo)

Agar shaxs 15 sutka qamalib chiqqandan keyin ham oʻziga xulosa chiqarmasa va yana aliment toʻlashdan qochib yursa, ish jiddiylashadi va unga nisbatan jinoyat ishi ochiladi.

• Jinoyat kodeksining 122-moddasiga koʻra, moddiy yordamga muhtoj boʻlgan voyaga yetmagan shaxsni (bolasini) moddiy ta'minlashdan boʻyin tovlagan shaxs 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish (haqiqiy qamoq) bilan jazolanadi. Yoki axloq tuzatish ishlari, majburiy jamoat ishlariga jalb qilinadi.

Qanday qilib jazodan qutulish mumkin?

Qonun doim murosaga yoʻl qoldiradi. Agar otaga nisbatan ma'muriy (15 sutka) yoki jinoiy ish ochilgan boʻlsa-yu, lekin u sudgacha boʻlgan jarayonda aliment qarzini toʻliq toʻlab bersa, u javobgarlikdan va qamoqdan toʻliq ozod qilinadi. Ya'ni, qarzni yopish — jazodan qutulishning yagona qonuniy yoʻlidir.

Xulosa oʻrnida maslahat:

• Onalarga: Agar sobiq turmush oʻrtogʻingiz qarzni bermay paysalga solayotgan boʻlsa, MIBga borib unga nisbatan ma'muriy (keyin jinoiy) ish qoʻzgʻatishlarini soʻrab ariza yozishdan tortinmang. Bu sizning va farzandingizning huquqi.

• Otalarga: Farzand sizniki. Uni moddiy jihatdan ta'minlash faqatgina qonuniy majburiyat emas, balki insoniy burchdir. Qonun bilan hazillashmang, bu oʻzingizga qimmatga tushishi mumkin.