Bola 18 yoshga toʻlgandan keyin ham oʻqiyotgan boʻlsa, ota pul (aliment) toʻlashi shartmi?

Farzand maktabni bitirib, universitetga qadam qoʻyishi — har bir ona uchun quvonch. Lekin, aynan shu davrda xarajatlar (kontrakt, kiyim-kechak, yoʻlkira) keskin oshadi. Ayollarda shunday haqli savol tugʻiladi: “Bolam endigina 18 ga kirdi, lekin u hali talaba, oʻzini oʻzi eplay olmaydi. Sobiq erim unga oʻqishini bitirguncha aliment toʻlashi kerak emasmi?”

Xalq orasida “bola oʻqiyotgan boʻlsa, 23 yoshgacha aliment toʻlanishi kerak ekan” degan notoʻgʻri tushuncha yuradi. Keling, Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksi boʻyicha bu masalaga aniq huquqiy va sodda tilda nuqta qoʻyamiz.

1. Qonun boʻyicha chegara: 18 yosh!

Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksining 96-moddasiga muvofiq, ota-ona oʻzining voyaga yetmagan bolalariga ta'minot berishi shart. Qonunchiligimizda 18 yosh — bu voyaga yetish yoshi hisoblanadi.

Bu degani, farzandingizning 18 yoshga toʻlgan kuni MIB (Majburiy ijro byurosi) dagi aliment undirish boʻyicha ish avtomatik tarzda yopiladi (agar ungacha yigʻilib qolgan eski qarzlar boʻlmasa). Bolaning oʻquvchi, talaba yoki ishsiz ekanligi qonun oldida ahamiyatga ega emas.

2. “Talaba” boʻlish alimentni uzaytiradimi?

Yoʻq, uzaytirmaydi. 18 yoshga toʻlgan shaxs, garchi u universitetda kunduzgi boʻlimda oʻqiyotgan boʻlsa ham, qonunan muomalaga va mehnatga layoqatli, mustaqil fuqaro hisoblanadi. Uning talaba ekanligi otasini (yoki onasini) unga moddiy ta'minot berish majburiyatida qoldirmaydi. Ya'ni, sobiq turmush oʻrtogʻingizdan “Bolamning oʻqishi uchun alimentni davom ettirib berish” talabi bilan sudga ariza bera olmaysiz — sud arizangizni rad etadi.

3. Talaba bolaning kontrakt pulini otadan sud orqali undirsa boʻladimi?

Bu ham eng koʻp beriladigan savollardan biri. Afsuski, yoʻq. Farzand 18 yoshdan oshgach, uning ta'lim xarajatlari, jumladan universitet kontrakti otaning elkasidagi yuridik (majburiy) qarz hisoblanmaydi.

Bunday vaziyatda faqat insoniy va ma'naviy yondashuv ishlaydi. Ota oʻz xohishi va farzandiga boʻlgan mehri yuzasidan oʻquv xarajatlariga yordam berishi, kontraktini toʻlashi mumkin. Lekin uni qonun bilan bunga majburlab boʻlmaydi.

4. 18 yoshdan keyin ham aliment olinadigan holat bormi? (Yagona istisno)

Ha, bitta qonuniy istisno bor. Oila kodeksining 117-moddasiga koʻra, ota-ona voyaga yetgan, lekin mehnatga layoqatsiz va yordamga muhtoj bolalariga ta'minot berishi shart.

Bu qaysi holatlar? Agar farzand 18 yoshdan oshgan, lekin I yoki II guruh nogironi boʻlsa hamda moddiy yordamga muhtoj boʻlsa, sud qarori bilan otadan (oylik maoshining foizida emas, balki qat'iy belgilangan summada) aliment undirilishi davom etadi. Sogʻlom va mehnatga layoqatli talaba yoshlarga esa bu qoida tushmaydi.

Xulosa maslahati: Qonun ota-onalik majburiyatini 18 yosh bilan cheklagan boʻlishi mumkin, ammo ota-onalik burchi bir umr davom etadi. Agar farzandingiz talaba boʻlsa va moddiy qiynalayotgan boʻlsangiz, sobiq turmush oʻrtogʻingiz bilan janjalsiz, oʻzaro tushunish va insoniylik nuqtai nazaridan gaplashib, bolaning kelajagi uchun ixtiyoriy yordam soʻrash eng toʻgʻri yoʻldir. Qonun majburlay olmagan joyda, ba'zan oddiy insoniy mehr ish beradi.