Nikoh shartnomasi degani nima oʻzi va u ajrashganda nima foyda beradi?

Bizning mentalitetda toʻydan oldin mulkni qanday boʻlish haqida gap ochilsa, odatda “Hali toʻy boʻlmay turib ajrashishni niyat qilyapti, qanday uyat!” degan qarash bor. Ammo hayot kutilmagan vaziyatlarga boy. Yuridik nuqtai nazardan, Nikoh shartnomasi (kontrakt) — bu ishonchsizlik belgisi emas, aksincha, kelajakdagi ortiqcha janjallar va asabuzarliklarning oldini oluvchi eng madaniyatli himoya vositasidir.

Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksiga asosan, bu qanday ishlashini sodda tilda tushuntirib beraman:

1. Nikoh shartnomasi qachon va qanday tuziladi?

• Qachon? Uni qonuniy nikohdan (ZAGSdan) oʻtishdan oldin ham, toʻydan keyin — birga yashab turgan istalgan vaqtda ham tuzish mumkin. (Faqat toʻydan oldin tuzilgan boʻlsa, u ZAGSdan oʻtgan kuningizdan boshlab kuchga kiradi).

• Qanday? Er va xotin oʻzaro kelishib, barcha shartlarni qogʻozga tushiradi va birgalikda notariusga borib tasdiqlatadi. Notarius muhrisiz bu qogʻoz bir tiyinlik yuridik kuchga ega boʻlmaydi.

2. Shartnomaga nimalarni yozib qoʻyish MУМКИН?

Qonundagi “Hamma narsa 50/50 teng boʻlinadi” degan qoidani siz aynan shu shartnoma orqali oʻzingizga moslab oʻzgartirishingiz mumkin. Masalan:

• Uylar va mashinalar: “Agar ajrashsak, uydan xotinimga hech narsa tegmaydi, lekin men unga oʻz hisobimdan 2 xonali kvartira olib beraman” yoki “Toʻydan keyin olinadigan mashina faqat mening shaxsiy mulkim boʻladi, unga boʻlinmaydi” deb yozish mumkin.

• Kredit va qarzlar: “Nikoh davomida er (yoki xotin) olgan kreditni ajrashganda u faqat oʻzi toʻlaydi, menga aloqasi yoʻq” deb kelishib olsa boʻladi.

• Ta'minot: “Ajrashgan taqdirimizda, er xotinga u ishlaguncha (yoki umrbod) oyiga 2 million soʻmdan pul (aliment) toʻlab turadi”.

3. Shartnomaga nimalarni yozish MUMKIN EMAS?

Nikoh shartnomasi bilan odamni qul qilib qoʻyish yoki inson huquqlarini toptash mumkin emas. Agar shartnomaga quyidagilar yozilsa, sud uni bekor qiladi:

• Shaxsiy erkinlikni cheklash: “Xotinim oʻqimaydi, ishlamaydi, uydan chiqmaydi” degan talablarni yozib boʻlmaydi.

• Bolalar masalasi: “Ajrashsak, otasi bolaga aliment toʻlamaydi” yoki “Bola albatta otasida qoladi” deb yozish mumkin emas. Bolaning taqdiri va alimenti baribir qonun boʻyicha (sud orqali) hal qilinadi.

• Oʻta adolatsizlik: Bir tarafni hamma narsasiz, koʻchada yalangʻoch qoldiradigan shartlar yozish qonunga ziddir.

4. Ertaga ajrashganda nima foydasi bor?

Eng katta foydasi — tinchlik va vaqt.

Tasavvur qiling, oʻrtada shartnoma yoʻq va er-xotin ajrashyapti. Uyni boʻlish uchun ular sudga boradi. Sud mol-mulkni baholatadi, davlatga katta miqdorda boj toʻlanadi, guvohlar chaqiriladi, oylab davom etadigan janjalli majlislar boʻladi.

Agar Nikoh shartnomasi boʻlsa, sudga hech qanday mol-mulk da'vosi kiritilmaydi. Shartnomada kimga nima yozilgan boʻlsa, u avtomatik ravishda oʻsha odamda qoladi. Sud shunchaki tezlik bilan nikohni bekor qilib beradi, xolos. Bu ayniqsa biznesi, katta daromadi yoki koʻchmas mulki bor insonlar uchun kelajakdagi “bosh ogʻriqlaridan” ideal himoyadir.