Oʻrtacha oylik hisobida aliment hisoblash nima degani oʻzi?

Ajrimdan soʻng koʻp ayollar MIBdan “Eringiz ishlamagani uchun alimentni oʻrtacha oylik hisobidan hisoblayapmiz” degan gapni eshitadi. Lekin bu nima degani oʻzi? Keling, buni hech qanday yuridik atamalarsiz, hayotiy misollar bilan tushuntirib beraman.

1. Bu qoida qachon ishlatiladi?

Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksining 137-moddasiga koʻra, bu qoida faqat ikkita holatda ishga tushadi:

• Aliment toʻlashi kerak boʻlgan odam rasman hech qayerda ishlamasa (mehnat daftarchasi yuritilmasa, byudjetga soliq toʻlamasa).

• Yoki ishlasa ham, qancha oylik olayotganini qogʻozda (hujjat bilan) isbotlab bera olmasa.

Shunday vaqtda davlat: “Sen ishlamayapsan ekan, lekin bolang och qolishi mumkin emas. Shuning uchun senga hamma qatori Oʻzbekistondagi oʻrtacha oylikdan qarz yozamiz”, deydi.

2. “Oʻrtacha oylik” qancha pul degani?

Bu osmondan olinadigan raqam emas. Uni Davlat statistika agentligi har chorakda butun respublika boʻyicha hisoblab chiqadi. Bu koʻrsatkich bankirlar, oʻqituvchilar, shifokorlar va boshqa barcha soha vakillarining maoshlari qoʻshilib, oʻrtacha hisoblanganda kelib chiqadi.

Hozirgi kunda yurtimizda oʻrtacha oylik ish haqi ancha baland — oʻrtacha 4 milliondan 5 million soʻmgacha (hududlarga qarab biroz farq qilishi mumkin).

3. Qanday hisob-kitob qilinadi? (Oddiy misol)

Tasavvur qilamiz, ota ishsiz. Davlat boʻyicha oʻrtacha oylik ish haqi 4 million soʻm deb belgilangan.

Sizning 1 ta farzandingiz bor (1 ta bola uchun qonun boʻyicha maoshning 25 foizi olinadi).

• Hisob-kitob: 4 000 000 soʻmning 25 foizi = 1 000 000 soʻm.

Demak, ota uyda bekor yotgan boʻlsa ham, MIB uning boʻyniga har oy 1 million soʻmdan aliment qarzi yozaveradi. Agar bolalar 2 ta boʻlsa (33%), qarz har oy 1 million 320 ming soʻmdan yoziladi.

4. Nega bu ishlamaydigan otalar uchun “xavfli”?

Koʻpchilik erkaklar “Rasmiy ishga kirmayman, shunda MIB mendan hech narsa undira olmaydi” deb juda katta xato qiladi.

• Agar ota rasmiy ishga kirib, oyiga eng kam ish haqi (masalan, 1 mln 50 ming soʻm) oylik olsa, 1 ta bolaga taxminan 265 ming soʻm aliment toʻlaydi.

• Ammo u qochib, norasmiy ishlab yursa, unga “oʻrtacha oylik”dan hisoblanib, har oy 1 million soʻmdan qarz yozilib ketaveradi.

Oqibatda uning qarzi bir necha oydan soʻng oʻnlab million soʻmga aylanib ketadi va MIB uning mashinasi yoki uyiga “zapret” qoʻyib, tortib olishgacha boradi.

Xulosa: Oʻrtacha oylikdan hisoblash qoidasi — bu bolaning ta'minoti pastlab ketmasligi va oyligini yashirgan otalarga javobgarlikni his qildirish uchun davlat tomonidan qoʻyilgan juda adolatli himoya tizimidir.